ชนชาติ อาชีพ และแหล่งที่มาของแรงงานข้ามชาติ

แรงงานข้ามชาติและความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเอช ไอ วี/เอดส์

แรงงานข้ามชาติในประเทศไทย

ประเทศไทยรับแรงงานข้ามชาติจากประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เข้ามาทำงานเป็นจำนวนมาก ตัวเลขอย่างเป็นทางการจากการขอขึ้นทะเบียนแรงงานข้ามชาติในปี พ.ศ. 2547 ระบุจำนวนทั้งสิ้น 1,284,920 คน ซึ่งรวมทั้งแรงงานและสมาชิกในครอบครัว แต่รัฐบาลและองค์กรพัฒนาเอกชนคาดว่าจำนวนแรงงานข้ามชาติที่แท้จริงอาจมีมากกว่า 2 ล้านคน โดยเป็นแรงงานที่ได้รับบัตรอนุญาตทำงานอย่างถูกต้องเพียง 814,247 คน จำนวนมากยังไม่ได้รับบัตรอนุญาตทำงาน และบางส่วนเป็นแรงงานข้ามชาติใหม่ที่ข้ามชายแดนไปกลับรายวัน

แรงงานข้ามชาติในประเทศไทยส่วนใหญ่มาจากประเทศเพื่อนบ้าน ได้แก่ พม่า กัมพูชา และลาว โดยประกอบอาชีพรับจ้างที่มีค่าแรงต่ำและมีลักษณะงานที่คนไทยไม่นิยมเนื่องจากมองว่าเป็นงานที่สกปรก อันตรายและไม่สมศักดิ์ศรี โอกาสงานที่จำกัดและอัตราความยากจนในประเทศเพื่อนบ้านเป็นปัจจัยสำคัญที่ผลักดันให้แรงงานหนุ่มสาวเดินทางข้ามประเทศมายังประเทศไทยเพื่อหารายได้จุนเจือครอบครัวและสร้างอนาคต ในขณะเดียวกันการขาดแคลนแรงงานโดยเฉพาะในสายที่แรงงานไทยไม่นิยมเป็นปัจจัยดึงดูดให้แรงงานข้ามชาติมุ่งมาแสวงหาโอกาสในประเทศไทยเช่นกัน

ถึงแม้จะเป็นลักษณะงานที่ดูต้อยต่ำรายได้น้อยในสายตาแรงงานไทย แรงงานข้ามชาติกลับมองเป็นโอกาสเนื่องจากค่าจ้างที่ได้รับยังสูงมากกว่าห้าเท่าของค่าจ้างในประเทศตน [พ.ศ. 2546 รายได้รวมประชาชาติต่อหัวในประเทศเพื่อนบ้านเป็นดังนี้ ประเทศกัมพูชา 310 เหรียญสหรัฐ ลาว 320 เหรียญสหรัฐ พม่า 220 เหรียญสหรัฐ ไทย 2,190 เหรียญสหรัฐ และผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติของประเทศไทยคิดเป็นร้อยละ 91 ของผลิตภัณฑ์มวลรวมของประเทศไทย พม่า กัมพูชาและลาวรวมกัน (เอสแคป, 2546)] นอกจากนี้เมื่อเปรียบเทียบกับความยากลำบากของความยากจนที่ต้องเผชิญในบ้านเกิด ทางเลือกและโอกาสงานที่มีจำกัด แรงงานข้ามชาติจึงมีความอดทนสูงต่อสภาพความเป็นอยู่และการทำงานที่ลำบากในประเทศไทย อย่างไรก็ตาม ความอดทนดังกล่าวส่วนหนึ่งเกิดขึ้นเพราะแรงงานเหล่านี้ขาดความรู้ความเข้าใจในการปกป้องสิทธิของตนเอง

ความคิดในการโยกย้ายถิ่นฐานเริ่มขึ้นที่ชุมชนต้นทางหรือบ้านเกิดของแรงงาน แรงงานข้ามชาติที่กลับไปเยี่ยมบ้านเกิดหรือส่งข้าวของแสดงความมั่งมี เช่น การสร้างบ้านใหม่ การมีโทรทัศน์ รถจักรยานยนต์ ได้จุดประกายให้หนุ่มสาวที่อยู่ในชุมชนเห็นว่าการขายแรงงานในต่างประเทศเป็นกลไกช่วยเขยิบฐานะความเป็นอยู่ให้ดีขึ้นได้ จึงเกิดการชักชวนและอพยพตามมาอย่างต่อเนื่อง มีรายงานพบว่าแรงงานข้ามชาติบางส่วนกลายเป็นผู้แทนจัดหาแรงงานและช่วยเหลือให้แรงงานเข้ามาทำงานในประเทศไทย บางส่วนอยู่ในเครือข่ายลักลอบพาคนเข้าเมืองอย่างผิดกฎหมายที่คาดว่าตำรวจไทยมีส่วนร่วมอยู่ด้วย

ชนชาติ การประกอบอาชีพ และแหล่งที่มาของแรงงานข้ามชาติ

แรงงานข้ามชาติจากกัมพูชา แรงงานข้ามชาติจากลาว แรงงานข้ามชาติจากพม่า

แรงงานข้ามชาติที่มาจากประเทศเพื่อนบ้านสามประเทศ ได้แก่ พม่า ลาว และกัมพูชาเท่านั้นที่ได้รับอนุญาตให้ขึ้นทะเบียนเป็นแรงงานข้ามชาติในประเทศไทย เป็นที่น่าสังเกตว่าแรงงานข้ามชาติส่วนใหญ่เป็นชาวพม่า

ผลจากการขึ้นทะเบียนแรงงานข้ามชาติและผู้ติดตามของรัฐบาลไทยในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2547 พบว่ามี แรงงานและผู้ติดตามขอขึ้นทะเบียนจำนวนทั้งสิ้น 1,284,920 คน ราวร้อยละ 72 (921,392 คน) มาจากประเทศพม่า ขณะที่แรงงานข้ามชาติจากประเทศกัมพูชามีประมาณร้อยละ 14 (183,541 คน) และแรงงานข้ามชาติจากประเทศลาวมีต่ำกว่าร้อยละ 14 เล็กน้อย (179,887 คน) (ดูแผนภูมิ 1) สัญชาติของแรงงานข้ามชาติที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเพื่อขอมีบัตรอนุญาตทำงานมีสัดส่วนที่คล้ายคลึงกัน (ดูตารางที่ 1 และ 2)

แผนภูมิที่ 1 สัดส่วนของแรงงานข้ามชาติ (แรงงานข้ามชาติและผู้ติดตาม) ที่ได้รับการขึ้นทะเบียน

ในประเทศไทยปี พ.ศ. 2547 แสดงแผนภูมิตามสัญชาติ

แรงงานข้ามชาติอยู่รวมตัวกันเป็นกลุ่มตามลักษณะอาชีพทั่วประเทศไทย บางส่วนได้รับอิทธิพลจากขนบธรรมเนียมและสภาพทางภูมิศาสตร์ (ดูตารางที่ 1) เนื่องจากประเทศพม่ามีเขตพรมแดนร่วมกับประเทศไทยที่ยาวที่สุดและแรงงานข้ามชาติส่วนใหญ่มาจากประเทศพม่า จึงพบแรงงานข้ามชาติจากพม่าได้ทั่วประเทศไทย

ตารางที่ 1 สัญชาติของแรงงานข้ามชาติที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเพื่อขออนุญาตทำงานปี 2547

แสดงข้อมูลตามลักษณะอาชีพ

*ประเภทงาน*	*พม่า*	*กัมพูชา*	*ลาว*	รวม
งานเกษตรกรรม	125,723	17,761	13,506	156,990	18%
งานทั่วไป (รวมคนงานตามบ้าน สถานสงเคราะห์ คนสวน...)	86,109	8,104	32,156	126,369	15%
งานก่อสร้าง	87,807	27,673	9,310	124,790	15%
แรงงานที่ทำงานในกิจการต่อเนื่องจากประมงทะเล	68,834	5,228	1,055	75,117	9%
แรงงานประมง	31,542	22,542	2,100	56,184	7%
แรงงานที่ทำงานในโรงสีข้าว โรงงานทำอิฐคอนกรีต โรงงานน้ำแข็ง รับจ้างขนสินค้าตามท่าเรือและคลังสินค้า รับจ้างเลี้ยงปลา คนงานเหมืองแร่	21,256	4,355	2,045	27,656	3%
การเลี้ยงสัตว์	19,704	2,382	3,597	25,683	3%
อื่น ๆ (อาจรวมแรงงานที่ทำงานทั่วไป ตามอุตสาหรรมการบริการ และหญิงบริการทางเพศ)	192,717	22,556	41,490	256,763	30%
รวม	633,692	110,601	105,259	849,552	100%
	75%	13%	12%

ที่มา: สำนักงานคณะกรรมการบริหารแรงงานต่างด้าว กรมการจัดหางาน กระทรวงแรงงาน, 2547

กลับไปหน้าแรก

แรงงานข้ามชาติจากประเทศกัมพูชา

แรงงานข้ามชาติจากกัมพูชาแทบทั้งหมดมีพื้นเพของชนชาติเขมร จึงสื่อสารกันด้วยภาษาเขมรเป็นภาษากลาง อย่างไรก็ตาม อัตราการรู้หนังสือโดยเฉลี่ยในกัมพูชามีเพียงร้อยละ 68 (ยูนิเซฟ, 4544) ภาษาเขมรมีความคล้ายคลึงกับภาษาไทย ชาวกัมพูชาหลายคนจึงหัดพูดภาษาไทยได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่เข้ามาพำนักในไทยเป็นเวลานานและผู้ที่อาศัยและทำงานอยู่บริเวณแนวชายแดนไทย ชาวกัมพูชาหลายคนที่มาทำงานเป็นแรงงานประมงในไทยมาจากจังหวัดไปรแวง (Prey Veng) และกัมปงชม (Kompong Cham) ซึ่งติดกลุ่มจังหวัดที่ยากจนที่สุดของประเทศและอยู่ติดกับชายแดนเวียดนาม

ชาวกัมพูชาเข้ามาทำงานตามโรงงานเล็กๆ และงานเกษตรกรรมตามจังหวัดต่างๆ ที่อยู่ทางภาคตะวันออกของประเทศไทยติดกับชายแดนกัมพูชา รวมถึงงานก่อสร้างในกรุงเทพมหานครและจังหวัดใกล้เคียง ชายชาวกัมพูชาหลายคนเป็นแรงงานประมง ซึ่งทำให้ต้องย้ายถิ่นไปตามที่ต่างๆ บ่อยครั้ง จากการเคลื่อนย้ายชาวกัมพูชาวจำนวนมากได้งานตามท่าเรือในภาคใต้เรื่อยมาตลอดชายฝั่งทะเลด้านตะวันออก จึงพบชาวกัมพูชาจำนวนมากอาศัยอยู่ในจังหวัดทางตอนใต้ของไทยได้แก่ ปัตตานี และสงขลา เกือบร้อยละ 70 ของแรงงานข้ามชาติชาวกัมพูชาในวัยทำงานเป็นเพศชาย

แผนภูมิที่ 2 การกระจายตัวของแรงงานข้ามชาติที่มีอายุเกินกว่า 15 ปีขึ้นไป

และที่ได้รับการขึ้นทะเบียนปี 2547 แสดงแผนภูมิตามเพศและสัญชาติ

แรงงานข้ามชาติจากประเทศลาว

ถึงแม้ว่าประเทศลาวจะมีชาวเขาเผ่าต่างๆ เป็นจำนวนมาก แต่องค์กรพัฒนาเอกชนที่ทำงานด้านการอพยพย้ายถิ่นในประเทศลาวและไทยรายงานว่าชาวลาวส่วนใหญ่ที่ข้ามชายแดนมาทำงานในประเทศไทยเป็นผู้ที่อาศัยในพื้นที่ลุ่ม ชาวลาวในพื้นที่ลุ่มส่วนมากสามารถพูดภาษาไทยได้ เนื่องจากวัฒนธรรมและภาษาลาวเกี่ยวดองกันอย่างใกล้ชิดกับวัฒนธรรมและภาษาไทย อีกทั้งยังมีสื่อต่างๆ จัดทำเป็นภาษาไทย อัตราการรู้หนังสือโดยเฉลี่ยของชาวลาวอยู่ที่ร้อยละ 65 (ยูนิเซฟ, 2544)

จากการที่ชาวลาวสามารถสื่อสารภาษาไทยได้โดยสะดวกและมีหน้าตาผิวพรรณคล้ายคลึงคนไทย แรงงานข้ามชาติชาวลาวจึงไม่สามารถสังเกตได้เด่นชัดนัก โดยลักษณะทางภูมิศาสตร์ แรงงานข้ามชาติจากประเทศลาวน่าจะทำงานในจังหวัดทางภาคตะวันออกและภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ลักษณะงานโดยมากเป็นงานเกษตรกรรมและใช้แรงงานทั่วไป แต่สถิติตัวเลขการขึ้นทะเบียนแรงงานข้ามชาติ (ดูตารางที่ 1 และ 2) พบว่าแรงงานชาวลาวมุ่งไปที่กรุงเทพมหานครและจังหวัดใกล้เคียงเพื่อใช้แรงงานทั่วไปรวมถึงการเป็นคนงานในโรงงานและตามบ้าน ชาวลาวที่ทำงานตามบ้านส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง แรงงานลาวจำนวนน้อยอยู่ในพื้นที่ชายฝั่งทะเลภาคตะวันออก มีบางส่วนทำงานในโรงงานอุตสาหกรรมที่มีกิจการต่อเนื่องจากการประมง ร้อยละ 55 ของแรงงานลาวในวัยทำงานที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นผู้หญิง

ตารางที่ 2 แรงงานข้ามชาติที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเพื่อขออนุญาตทำงานในประเทศไทยปี 2547

แสดงข้อมูลตามเขตพื้นที่และสัญชาติ

*พื้นที่*	*พม่า*	*ลาว*	*กัมพูชา*	*รวม*
กรุงเทพ	105,779	40,182	17,709	163,670	19%
ภาคกลาง	157,234	24,877	23,883	205,994	24%
ภาคตะวันออก	35,159	15,278	54,283	104,720	12%
ภาคตะวันตก	46,685	3,850	2,105	52,640	6%
ภาคเหนือ	130,434	3,121	947	134,502	16%
ภาคตะวันออก เฉียงเหนือ	2,832	11,635	1,465	15,932	2%
ภาคใต้	155,569	6,316	10,209	172,094	21%
รวม	633,692	105,259	110,601	849,552	100%

กลับไปหน้าแรก

แรงงานข้ามชาติจากประเทศพม่า

แรงงานข้ามชาติพม่ากว่า 900,000 คนในประเทศไทยมาขึ้นทะเบียนกับทางราชการ ในจำนวนนี้เป็นผู้ติดตามและสมาชิกครอบครัวรวมอยู่ด้วย คาดว่ายังมีอยู่อีกเป็นจำนวนมากที่ยังมิได้รับการขึ้นทะเบียน แรงงานข้ามชาติจากพม่ามีความหลากหลายทางวัฒนธรรมและภาษา ซึ่งเป็นไปตามถิ่นที่มาและชาติพันธุ์จากแต่ละส่วนของประเทศ แม้ว่าพม่าเป็นดินแดนที่ใช้หลากหลายภาษา มีส่วนผสมของภาษาอิตาเลียน ฝรั่งเศส อาราบิค กรีกและตุรกี แต่ชาวพม่าหลายชาติพันธุ์ยังคงนิยมสื่อสารกันด้วยภาษาพื้นเมือง อัตราการรู้หนังสือในพม่าอยู่ที่ร้อยละ 85 (ยูนิเซฟ, 2544) แต่ดูเหมือนว่าชาวพม่าในพื้นที่ยากจนโดยทั่วไปมีระดับการศึกษาต่ำ ดังสังเกตได้จากอัตราการเข้ารับการศึกษาระดับมัธยมของชาวพม่าทั้งชายและหญิงมีอยู่เพียงร้อยละ 35 (เอสแคป. 2546)

เงื่อนไขการดำรงชีวิตที่ยากลำบากภายใต้การปกครองของรัฐบาลทหารของพม่าทำให้การอพยพย้ายถิ่นมักมีสาเหตุจากปัญหาทางการเมืองและทางเศรษฐกิจควบคู่กันไป การอพยพทั้งครอบครัวจากประเทศพม่ามีมากกว่าประเทศอื่น ๆ โดยพบแรงงานข้ามชาติจำนวนมากอยู่กันเป็นกลุ่มชุมชนตามจังหวัดต่างๆ ที่อยู่ติดชายแดนพม่า (ดูตารางที่ 4) บางกลุ่มที่ถูกหมายหัวจากการทหารของพม่าจะได้รับอนุญาตให้อพยพในสถานภาพผู้ลี้ภัยทางการเมืองเข้ามายังประเทศไทย แต่ส่วนใหญ่ไม่ได้รับอนุญาตเป็นผู้ลี้ภัยจึงต้องหางานทำด้วยการเป็นแรงงานข้ามชาติโดยแลกเปลี่ยนกับความเสี่ยงในการถูกจับกุมและส่งกลับ

ฉาน (หรือที่รู้จักกันในนามไทยใหญ่) ละหุ ลีซอ กะเหรี่ยง คะฉิ่น และอาข่า เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ในประเทศพม่า ซึ่งมักพบในจังหวัดทางตอนเหนือของประเทศไทย ส่วนใหญ่พบที่จังหวัดเชียงราย ความหลากหลายของชาติพันธุ์ในจังหวัดนี้มีมากพอๆ กับอาชีพที่รับจ้างทำ ได้แก่ การเกษตร เลี้ยงสัตว์ เพาะปลูก ทำไร่ไถนา ก่อสร้าง รับจ้างรายวัน รับจ้างตามโรงงานทุกขนาดตั้งแต่การผลิตสินค้าทีละมากๆ จนถึงงานหัตถกรรม งานฝีมือ งานบ้าน ร้านเล็กๆ หรือภัตตาคาร ขายดอกไม้ ตลอดจนขายบริการตามสถานบันเทิงซึ่งพบได้เป็นส่วนใหญ่ ในขณะที่กลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ โดยเฉพาะชาวเขาอาจมีปัญหาการสื่อสารภาษาไทย แต่ชนเผ่าฉานหรือไทยใหญ่สามารถปรับตัวได้อย่างกลมกลืนและรวดเร็วเนื่องจากภาษาและหน้าตาคล้ายคลึงกับคนไทยทางภาคเหนือ อย่างไรก็ดีความสามารถในการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมได้อย่างง่ายดายไม่ได้ทำให้สถานการณ์ต่างๆ ดีขึ้นและไม่ได้เป็นเครื่องรับประกันว่าชาวฉานจะได้รับสิทธิพิเศษ (รัฐบาลทหารพม่าเพ่งเล็งชาวฉานเป็นพิเศษ แต่ชาวฉานก็ยังไม่ได้รับอนุญาตให้มีสถานภาพผู้ลี้ภัยจนถึงปัจจุบัน การผสมกลมกลืนกับกลุ่มอื่นจึงเป็นกลยุทธ์ของการอยู่รอดของกลุ่มชาติพันธุ์ฉาน แต่กลยุทธ์นี้ในอีกนัยหนึ่งก็เป็นตัวการกัดกร่อนทางวัฒนธรรมของฉานเช่นกัน)

ตามแนวชายแดนด้านตะวันตกของประเทศไทย โดยเฉพาะจังหวัดตากซึ่งถูกกำหนดให้เป็น “เขตเศรษฐกิจพิเศษ” พบว่ามีชาวกะเหรี่ยงและพม่าจำนวนมากเข้ามาอาศัยและทำงานตามโรงงานต่างๆ (ส่วนใหญ่ทำงานในโรงงานผลิตเสื้อผ้า) ทำงานเกษตรกรรม ก่อสร้าง และแรงงานทั่วไป ตามบริเวณใกล้กับชายแดนมีแรงงานข้ามชาติบางส่วนข้ามชายแดนไปกลับทุกวันเพื่อเข้ามาทำงาน บางส่วนเก็บตัวอยู่แต่ในที่ทำงาน มีแรงงานข้ามชาติจำนวนน้อยเรียนพูดภาษาไทย

กลุ่มชาติพันธุ์มอญพบเห็นได้ตั้งแต่ตอนกลางของชายแดนไทยเรื่อยลงไปทางใต้โดยเริ่มตั้งแต่จังหวัดกาญจนบุรี พบว่าชาวมอญส่วนใหญ่ทำงานเป็นแรงงานประมงในจังหวัดชายฝั่งทางตอนกลางและตอนใต้ของประเทศไทยมากที่สุด และพบชาวมอญจำนวนมากทำงานในอุตสาหกรรมที่มีกิจการต่อเนื่องกับการประมงในจังหวัดสมุทรสาครอีกด้วย เป็นที่ทราบกันว่าชาวมอญมีความสามารถในการเรียนรู้ภาษาไทยอย่างรวดเร็วและมีความลังเลที่จะพูดภาษาพม่าหรือแสดงตนให้ทราบว่าเป็นชาวพม่า

ทางตอนใต้ของไทยพบชาวทวายเป็นจำนวนมาก โดยเข้ามาทำงานเกี่ยวกับประมง เกษตรกรรมและก่อสร้าง ส่วนพื้นที่ตามแนวชายฝั่งทะเลตะวันตกเฉียงเหนือของอ่าวไทยจะพบชาวพม่า กะเหรี่ยง และอาข่ากลุ่มใหญ่ทำงานในอุตสาหกรรมอาหารทะเลและกิจการที่เกี่ยวเนื่องกับการประมง หญิงบริการตามสถานบันเทิงมีมาจากหลายชาติพันธุ์ของพม่า โดยพบหญิงขายบริการทำงานกระจายอยู่ตามท่าเทียบเรือประมงทางตอนใต้ของไทย และพบเห็นได้หนาแน่นบริเวณชายแดน

กลุ่มคนจากพม่าอีกหลายกลุ่มทำงานในพื้นที่ต่างๆ ของกรุงเทพมหานคร ผู้หญิงหลายคนทำงานตามบ้านหรือเป็นหญิงบริการ กลุ่มชนจากพม่าที่เข้ามาทำงานในกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่างๆ ในภาคกลางไม่สามารถระบุแน่ชัดว่ามาจากกลุ่มใด เชื่อกันว่าเป็นชาวพม่า กะเหรี่ยง และมอญ ซึ่งเป็นกลุ่มชนหมู่มากที่สุดที่อพยพมาจากประเทศพม่า

ตารางที่ 1 เปรียบเทียบจังหวัดที่มีจำนวนแรงงานต่างชาติมาลงทะเบียนสูงที่สุดปี 2547

แรงงานข้ามชาติเหล่านี้ได้รับการขึ้นทะเบียน การอนุญาตให้ทำงาน และการประกันสุขภาพ

จังหวัด	จำนวนรวมของแรงงานข้ามชาติที่เข้าระบบการขึ้นทะเบียน (รวมผู้ติดตาม)	จำนวนแรงงานข้ามชาติที่เข้ารับการตรวจสุขภาพ**	จำนวนแรงงานข้ามชาติที่ได้รับอนุญาตให้ทำงาน
*จำนวนรวมทั้งหมด*	*1,276,837*	*884,634*	*810,730*
กรุงเทพมหานคร	203,488	180,057	156,888
ตาก*	124,523	52,184	60,564
สมุทรสาคร	103,126	84,786	63,468
เชียงใหม่*	83,058	45,656	44,084
ระนอง*	55,769	32,077	29,630
สมุทรปราการ	51,450	27,023	44,359
ชลบุรี	49,963	40,680	32,239

ที่มา: สำนักงานคณะกรรมการบริหารแรงงานต่างด้าว กระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม – ข้อมูล วันนที่ 15 ธนวาคม 2547

*จังหวัดติดชายแดนพม่า

**การตรวจสุขภาพรวมถึงแรงงานที่ได้รับการประกันสุขภาพด้วย

แรงงานข้ามชาติและความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเอชไอวี/เอดส์

การใช้ถุงยางอนามัยอย่างต่อเนื่อง หญิงบริการในสถานบันเทิง แรงงานข้ามชาติที่ติดเชื้อเอชไอวี/เอดส์

ความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเอชไอวี/เอดส์ของแรงงานข้ามชาติมีเพิ่มมากขึ้น โดยมีปัจจัยเสี่ยงที่สลับซับซ้อนมากมายส่งผลต่อการระบาดของเชื้อเอชไอวี/เอดส์ ประการแรกคือความเข้าใจผิดหรือการขาดความรู้ที่ถูกต้องเกี่ยวกับเชื้อเอชไอวีในกลุ่มแรงงานข้ามชาติ ข้อจำกัดในการเข้าถึงถุงยางอนามัย และการมีช่องทางหรือโอกาสมากมายที่เอื้อต่อการมีพฤติกรรมเสี่ยง นอกจากนี้ พบว่าแม้แรงงานข้ามชาติจะมีความเข้าใจอย่างถ่องแท้เกี่ยวกับการป้องกันเชื้อเอชไอวี แต่ก็ใช้ถุงยางอนามัยไม่สม่ำเสมอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเพศสัมพันธ์ระหว่างแรงงานบางอาชีพ เช่นแรงงานประมงกับคู่สมรส คู่รักซึ่งบางครั้งหมายถึงโสเภณีแฝง

ข้อจำกัดอื่นๆ เช่น การสื่อสารเพราะความแตกต่างของภาษา ความห่างไกลจากสถานบริการสาธารณสุข การไม่มีบัตรอนุญาตทำงาน และการถูกจับกุมถูกคุกคาม เป็นสิ่งที่กีดขวางแรงงานข้ามชาติในอันที่จะเข้าถึงการบริการด้านสุขภาพและอนามัยเจริญพันธุ์ ซึ่งรวมถึงการได้รับถุงยางอนามัย ผลจากข้อจำกัดดังกล่าวอาจก่อให้เกิดโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ซึ่งหากมิได้รับการดูแลรักษาจะยังผลให้เกิดความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเอไอวี และอาจทำให้เกิดการตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์ซึ่งส่งผลให้เกิดการทำแท้งที่ไม่ปลอดภัยและปัญหาเกี่ยวกับอนามัยเจริญพันธ์อื่นๆ ตามมาอีกด้วย

การใช้ถุงยางอนามัยอย่างสม่ำเสมอ

ปัจจุบันแรงงานข้ามชาติจำนวนมากขึ้นได้รับความรู้เรื่องเอชไอวี/เอดส์และวิธีการป้องกัน อย่างไรก็ดี ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับการใช้ถุงยางอนามัยยังคงมีอยู่มากเช่นการใช้ถุงยางอนามัยเพียงบางครั้งบางคราว ส่วนความเข้าใจผิดที่ไม่มีพิษภัยยังคงมีอยู่บ้าง เช่น ความกลัวว่าเชื้อเอชไอวีจะถ่ายทอดได้จากการใช้ห้องน้ำร่วมกัน หรือผ่านทางยุง ความเข้าใจผิดอื่นๆ ที่ส่งผลกระทบในทางลบต่อการใช้ถุงยางอนามัยก็ยังคงมีอยู่เช่นกัน

อาชีพของแรงงานข้ามชาติที่มีพฤติกรรมเสี่ยงสูงสุดได้แก่ อาชีพประมงและหญิงขายบริการ ภายหลังจากการทำงานบนเรือมาเป็นระยะเวลานานโดยไม่มีการปลดปล่อยทางเพศ และโดยธรรมเนียมความเชื่อเรื่องผีสางเทวดา แรงงานประมงเห็นเป็นเรื่องธรรมดาที่จะร่วมสังสรรค์กันจนเมามายและเที่ยวหญิงขายบริการระหว่างเรือเทียบฝั่ง แม้ว่าความเมาอาจมีอิทธิพลต่อการไม่ใช้ถุงยางอนามัยหรือใช้อย่างไม่ถูกต้อง แต่ทัศนคติในแง่ลบต่อการใช้ถุงยางอนามัยเนื่องจากไม่ได้รับความรู้เกี่ยวกับเชื้อเอชไอวีก็มีบทบาทสำคัญต่อความไม่ต่อเนื่องหรืออัตราการใช้ถุงยางอนามัยต่ำในหมู่แรงงานข้ามชาติชายไม่น้อย ทัศนคติในแง่ลบและการได้ข้อมูลที่ไม่ถูกต้องเกี่ยวกับเชื้อเอชไอวี/เอดส์เป็นสิ่งที่พบได้บ่อยในหมู่แรงงานข้ามชาติโดยเฉพาะในหมู่แรงงานประมง รวมถึงความรู้สึกที่ว่าการใช้ถุงยางอนามัยทำให้ไม่มีความสุขและไม่เป็นธรรมชาติ หรือการดูความจำเป็นในการใช้ถุงยางอนามัยจากประสบการณ์หรือการสังเกต เช่น ดูอุณหภูมิ หรือสีผิวของหญิงขายบริการเป็นตัวบ่งชี้สถานภาพของการติดเชื้อเอชไอวี

แรงงานประมงข้ามชาติบางส่วนโดยเฉพาะอย่างยิ่งจากประเทศพม่าได้เสริมขนาดอวัยวะเพศโดยการฉีดน้ำมันมะกอก หรือการฝังมุกหรือลูกปัดที่มีลักษณะเล็กกลมและแวววาวลงใต้บริเวณหนังหุ้มปลายอวัยวะเพศ หรือการทำพิธีกรรมบางอย่างบนเรือซึ่งเชื่อว่าเป็นพิธีกรรมสร้างมิตรภาพอันแน่นแฟ้นระหว่างบุคคล ความเข้าใจผิดเหล่านี้เชื่อว่าจะทำให้ผู้หญิงได้รับความสุขอย่างเต็มที่ โดยมิได้คาดคิดว่า การกระทำดังกล่าวอาจเป็นการเพิ่มความเสี่ยงต่อการถ่ายทอดเชื้อเอชไอวีในหมู่แรงงานประมงและคู่นอน เนื่องจากว่าขนาดของอวัยวะเพศที่สอดใส่เข้าในถุงยางอนามัยอาจไม่พอดีหรือทำให้ถุงยางฉีกขาดได้ เป็นสาเหตุให้เกิดรอยขูดขีดที่ผนังมดลูกของคู่นอน และอาจนำไปสู่การติดเชื้อ

ตารางที่ 4 อัตราการติดเชื้อเอช ไอ วีของกลุ่มตัวอย่างที่เป็นแรงงานประมงปี 2546-47*

(การรายงานผลทำโดยรวมข้อมูลทั้งแรงงานข้ามชาติและคนไทยเข้าไว้ด้วยกัน)

จังหวัด	สัญชาติหลักของแรงงานข้ามชาติปัจจุบัน	2002	2003	2004
ชุมพร	พม่า	4.9%	0	9.4%
ปัตตานี	กัมพูชาและพม่า	4.5%	4.8%	4.5%
ภูเก็ต	พม่า	9.3%	0	5.6%
ระนอง	พม่า	10.0%	6.5%	3.3%
ระยอง	กัมพูชา ลาว และพม่า	ไม่มี	ไม่มี	ไม่มี
สงขลา	พม่า และกัมพูชา	9.4%	9.8%	3.4%
ตราด	กัมพูชา	2.2%	3.9%	ไม่มี

ที่มา: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ประเทศไทย: 2544-2547

หมายเหตุ: กลุ่มตัวอย่างที่เก็บข้อมูลเป็นกลุ่มตัวอย่างจำนวนไม่มากนักและไม่สามารถระบุได้ว่าเป็นแรงงานประมงที่อยู่บนเรือต่างลำ

เนื่องจากแรงงานประมงมีการเคลื่อนย้ายสูง ดังนั้น ข้อมูลดังกล่าวเป็นเพียงการให้ข้อมูลในภาพรวมเกี่ยวกับการแพร่กระจายของเชื้อเอช ไอ วี

ปัจจัยที่มีอิทธิพลมากที่สุดต่อแรงงานข้ามชาติในการไม่ใช้ถุงยางอนามัยคือความไว้วางใจและความใกล้ชิดสนิทสนมกัน (แม้ว่าประเด็นนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับแรงงานข้ามชาติ) การใช้ถุงยางอนามัยกับคู่สมรสจึงค่อนข้างต่ำหรือไม่ใช้เลยในกลุ่มแรงงานข้ามชาติ (ไม่ใช่เฉพาะในกลุ่มแรงงานข้ามชาติอีกเช่นกัน) การพบปะกับผู้หญิงในสถานที่ที่มิได้แสดงอย่างเด่นชัดว่ามีการให้บริการทางเพศ เช่น ร้านคาราโอเกะหรือร้านคอฟฟีช้อปอาจทำให้ฝ่ายชายมีความคิดว่าฝ่ายหญิงไม่ได้มีอาชีพเป็นหญิงบริการ ในขณะที่ฝ่ายหญิงที่ทำงานในสถานที่ดังกล่าวก็ไม่เปิดเผยตนเองในฐานะหญิงบริการเช่นกัน การสอบถามประวัติเพศสัมพันธ์ของคู่นอนและการใช้ถุงยางอนามัยจึงดูเหมือนไม่มีผลใดๆ ในทางปฏิบัติเมื่อมีความไว้ใจและสนิทสนมกัน ส่งผลให้การใช้ถุงยางอนามัยอยู่ในเกณฑ์ต่ำจนถึงขั้นไม่สม่ำเสมอ ไม่คำนึงถึงสถานที่พบปะ แม้แต่ในสถานบริการที่เปิดเผยทั้งสองอาจพัฒนาความรู้สึกไว้วางใจต่อกันจนนำไปสู่การใช้ถุงยางอนามัยไม่สม่ำเสมอหรือไม่ใช้เลย

กลับไปหน้าแรก

หญิงบริการในสถานบันเทิง

ร้านคาราโอเกะ ร้านคอฟฟีช้อป และแหล่งขายบริการชั่วคราวพบได้ทั่วไปโดยตั้งอยู่เรียงรายตามบริเวณใกล้ท่าเรือ ร้านคาราโอเกะพบได้บ่อยตามบริเวณก่อสร้างหรือโรงงาน ซึ่งเป็นแหล่งงานของแรงงานข้ามชาติจำนวนมาก จำนวนหญิงบริการข้ามชาติในสถานบันเทิงขึ้นอยู่กับที่ตั้งทางภูมิศาสตร์เช่นใกล้ชายแดน รวมทั้งขึ้นอยู่กับจำนวนแรงงานข้ามชาติในพื้นที่นั้นๆ โดยทั่วไปแล้วหากเป็นไปได้แรงงานข้ามชาติชายจะใช้บริการผู้หญิงที่ทำงานในร้านคาราโอเกะหรือหญิงบริการที่พูดภาษาเดียวกันเพื่อง่ายต่อการสื่อสาร อย่างไรก็ตาม พบว่าแรงงานข้ามชาติเที่ยวหญิงบริการชาวไทยด้วยเช่นกัน

การควบคุมการระบาดของเชื้อเอชไอวีโดยหน่วยงานของไทยไม่ได้แบ่งแยกอัตราการติดเชื้อระหว่างหญิงบริการชาวไทยกับหญิงบริการที่เป็นแรงงานข้ามชาติ แต่อัตราการติดเชื้อที่พบในกลุ่มหญิงบริการในจังหวัดตามแนวชายแดนสามารถบ่งชี้อัตราการติดเชื้อเอชไอวีในหมู่แรงงานข้ามชาติได้พอสมควร เนื่องจากแรงงานข้ามชาติหญิงส่วนใหญ่น่าจะเข้ามาขายบริการโดยมุ่งเน้นพื้นที่ใกล้แนวชายแดน

ตารางที่ 5 อัตราการติดเชื้อเอช ไอ วี ที่พบในหมู่ของโสเภณีทางตรงและแอบแฝงปี 2546-2547

ในจังหวัดที่ตั้งอยู่ตามแนวชายแดน

จังหวัด	ประเทศที่อพยพมา	โสเภณีทางตรงปี 2546	โสเภณีทางตรงปี 2547	โสเภณีแอบแฝงปี 2546	โสเภณีแอบแฝงปี 2547
ระนอง	พม่า	25%	28.8%	4.0%	7.3%
กาญจนบุรี	พม่า	10.3%	6.9%	1.6%	4.1%
ตาก	พม่า	14.8%	4.0%	-	-
เชียงใหม่	พม่า	-	8.5%	1.7%	2.6%
ตราด	กัมพูชา	23.5%	38.7%	3.3%	6.6%

ที่มา: กระทรวงสาธารณสุข ประเทศไทย: 2546-2547

ความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเอชไอวี/เอดส์ของหญิงบริการที่เป็นแรงงานข้ามชาติเพิ่มขึ้นเมื่อผู้หญิงเหล่านี้ขาดข้อมูลข่าวสารด้านเอชไอวี/เอดส์อย่างถูกต้อง ขาดความสามารถในการเข้าขอรับถุงยางอนามัย หรือขาดอำนาจต่อรองเพื่อการมีเพศสัมพันธ์อย่างปลอดภัย ภาษาเป็นอุปสรรคประการหนึ่งที่มีผลต่อการติดเชื้อเอชไอวี เนื่องจากเป็นข้อจำกัดในการเรียนรู้เกี่ยวกับถุงยางอนามัย การป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี/เอดส์ และความสามารถในการต่อรองให้ผู้ใช้บริการต่างภาษาใช้ถุงยางอนามัย หากหญิงบริการข้ามชาติอยู่ในสถานการณ์ที่มีการบังคับ ขู่เข็ญ หรือใช้กำลังจากผู้ใช้บริการ รวมถึงการไม่มีบัตรอนุญาตทำงาน การต่อรองให้ผู้ใช้บริการใช้ถุงยางอนามัยก็ยิ่งลดน้อยลง ยิ่งไปกว่านั้นหากหญิงบริการต้องรับลูกค้าวันละหลายรายโดยไม่มีการจัดสารหล่อลื่นช่องคลอดให้ การใช้ถุงยางอนามัยก็อาจจะก่อให้เกิดเรื่องที่เอามาล้อเลียนกันอย่างสนุกสนาน อันเนื่องจากสาเหตุเช่น ถุงยางแตก หรือหญิงบริการอาจถอดถุงยางอนามัยออกเนื่องจากเกิดอาการระคายเคืองขณะสอดใส่

กลับไปหน้าแรก

แรงงานข้ามชาติที่ติดเชื้อ เอชไอวี/เอดส์

การไอบ่อยๆ หรือสุขภาพที่เสื่อมโทรมของแรงงานข้ามชาติเป็นหนึ่งในหลายสัญญาณซึ่งเตือนให้ทราบว่าอาจมีแรงงานข้ามชาติจำนวนมากเป็นโรคเอดส์ มีรายงานว่าผู้ติดเชื้อเอชไอวีที่อยู่กับครอบครัวจะได้รับการดูแลเอาใจใส่จากสมาชิกในครอบครัว สำหรับผู้ที่ไม่ได้อยู่กับครอบครัวต้องเผชิญกับความทรมานของโรคอย่างเดียวดายจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต แรงงานข้ามชาติบางส่วนที่ติดเชื้อเอชไอวีต้องการที่จะกลับไปตายยังบ้านเกิดอันเป็นความปรารถนาครั้งสุดท้ายของชีวิต และจะเดินทางด้วยความสมัครใจไปยังชายแดนเพื่อกลับไปยังบ้านเกิด แต่มีบางส่วนเช่นกันที่ถูกบังคับให้กลับถิ่นฐานเดิมเนื่องจากไม่สามารถทำงานหรือถูกจับกุมจากการไม่มีบัตรอนุญาตทำงาน ในหลายกรณี แรงงานข้ามชาติที่ป่วยด้วยเชื้อเอชไอ วี/เอดส์ไปได้ไม่ไกลเกินกว่าแนวชายแดน เหตุเพราะร่างกายไม่อยู่ในสภาพแข็งแรงพอที่จะเดินทางต่อไป คนเหล่านี้จะอยู่ตามชายแดนจนกระทั่งเสียชีวิต คนที่โชคดีจะได้อยู่ในสถานลี้ภัยหรือในวัด

แม้ว่าแรงงานข้ามชาติที่มีอาการของโรคที่บ่งบอกว่าติดเชื้อเอชไอวี/เอดส์สามารถขอรับการรักษาเพื่อบรรเทาอาการได้ที่โรงพยาบาล แต่ในปัจจุบันการรักษายังไม่ได้รวมเอายาต้านไวรัสโรคเอดส์ไว้ภายใต้ระบบประกันสุขภาพสำหรับแรงงานข้ามชาติ ยาต้านไวรัสโรคเอดส์จะจัดไว้สำหรับสตรีที่มีครรภ์รวมถึงแรงงานข้ามชาติที่เป็นหญิงมีครรภ์เพื่อป้องการการถ่ายทอดเชื้อเอชไอวีจากแม่สู่ลูก อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันนี้ทันทีที่เด็กคลอด ไม่ว่าแม่ที่เป็นแรงงานข้ามชาติหรือทารกยังไม่ได้รับสิทธิยาต้านไวรัสโรคเอดส์ในราคาที่ได้รับการอนุเคราะห์ การป้องกันการถ่ายทอดเชื้อเอชไอวีจากแม่ไปสู่ลูกยังคงเป็นปัญหาอยู่เนื่องจากว่าในสภาพความเป็นจริงการทดสอบและการให้คำปรึกษาโดยสมัครใจมีแต่เฉพาะที่ใช้ภาษาไทยเท่านั้น

ข้อจำกัดในการเข้ารับการบริการด้านสุขภาพ

มีข้อจำกัดหลายอย่างเกี่ยวกับการเข้าถึงการบริการด้านสุขภาพ การเพิ่มขึ้นของความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเอช ไอวี และปัญหาอนามัยเจริญพันธุ์ในแรงงานข้ามชาติ ข้อจำกัดที่พบส่วนใหญ่คือการเข้าถึงการบริการด้านสุขภาพซึ่งรวมถึงประเด็นต่อไปนี้

· การสื่อสารด้วยภาษาที่แตกต่าง ทำให้การรักษาเป็นไปด้วยความยากลำบาก (ขาดความถูกต้องหรือความชัดเจนในการอธิบายอาการของโรค หรือการรับคำสั่งเพื่อปฏิบัติตนให้ถูกต้องในการรักษา)

· กฎระเบียบของการขอรับการประกันสุขภาพเพื่อเข้าโครงการ 30 บาทรักษาทุกโรค เช่น เงื่อนไขที่ต้องเข้ารับการรักษาในสถานพยาบาลที่ถูกกำหนดไว้ให้เท่านั้น ไม่ได้ถูกอธิบายให้แรงงานข้ามชาติเข้าใจอย่างละเอียดทำให้เกิดความสับสนตามมา

· สถานพยาบาลที่ถูกกำหนดไว้ในโครงการ 30 บาทรักษาทุกโรคตั้งอยู่ในสถานที่ที่ไม่สะดวกต่อการเดินทางไปใช้บริการหรือไกลเกินไป ทำให้มีค่าใช้จ่ายในการเดินทางและอื่นๆเพิ่มขึ้น

· เวลาที่สถานพยาบาลเปิดให้บริการตรงกับเวลาที่แรงงานข้ามชาติต้องทำงาน

· ผู้ว่าจ้างหลายรายยึดบัตรประจำตัวของแรงงานข้ามชาติไว้เพื่อใช้เป็นหลักประกันเพื่อจำกัดการเคลื่อนย้ายของแรงงานข้ามชาติ และทำให้แรงงานข้ามชาติเหล่านี้ต้องพึ่งพาผู้ว่าจ้างว่าในการขอรับการประกันสุขภาพตามที่ผู้ว่าจ้างเป็นผู้ออกเงินค่าประกันไป

· ความเกรงกลัวในการถูกจับกุม โดยเฉพาะอย่างยิ่งแรงงานข้ามชาติที่มิได้ขึ้นทะเบียน

· ทัศนคติแง่ลบที่สถานพยาบาลมีต่อแรงงานข้ามชาติทำให้แรงงานเหล่านี้ลังเลที่จะไปขอรับการบริการด้านสุขภาพ

การเผชิญต่อปัญหาดังกล่าวทำให้แรงงานข้ามชาติบ่อยครั้งต้องพึ่งการรักษาแบบวิธีดั้งเดิม ส่งผลให้การรักษาเห็นผลช้า เช่นโรคมาลาเรีย หรือวัณโรค หรือต้องไปเสาะหาหมอที่รักษาโดยการสวดมนต์ ซึ่งหมอบางคนก็มีวิธีการรักษาที่ไม่ปลอดภัย แรงงานข้ามชาติหลายคนไปหาหมอตามคลินิก ต้องเสียค่ารักษาแพงแต่ได้รับความสะดวกสบาย

อุปสรรคในการเข้าถึงการบริการด้านสุขภาพทำให้แรงงานข้ามชาติโดยทั่วไปไม่สามารถเสาะหาการตรวจรักษาที่เหมาะสมเกี่ยวกับโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้ ในทำนองเดียวกับแรงงานข้ามชาติหญิงประสบความยากลำบากในการขอเข้ารับการคุมกำเนิด ส่งผลให้อัตราการตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์และปัญหาเกี่ยวกับอนามัยเจริญพันธุ์ รวมทั้งปัญหาการทำแท้งอย่างไม่ปลอดภัยอยู่ในเกณฑ์สูง เนื่องจากการเข้าถึงพื้นฐานของการบริการด้านสุขภาพมีขอบเขตที่จำกัด ทำให้มีความยากมากขึ้นในการขอใช้บริการพิเศษอื่นๆ เช่น การขอรับการทดสอบและคำปรึกษาโดยสมัครใจ ยิ่งไปกว่านั้น แม้ว่าแรงงานข้ามชาติจะสามารถขอรับบริการคำปรึกษาได้แล้ว การรักษาด้วยยาต้านไวรัสเอดส์ก็ยังคงไม่ได้รับในราคาอนุเคราะห์อยู่นั่นเอง ยกเว้นหญิงมีครรภ์ที่ติดเชื้อเอชไอวี

กลับไปหน้าแรก

เด็กที่เกิดจากแรงงานข้ามชาติและชุมชน

ในประเทศไทยชุมชนแรงงานข้ามชาติมีหลายขนาดแปรเปลี่ยนไปเรื่อยๆ ชุมชนเหล่านี้มักจะอยู่ในทำเลที่ใกล้กับสถานที่ทำงาน เช่น ท่าเทียบเรือ หรือโรงงาน ในบางกรณี ชุมชนจะตั้งอยู่ในที่ห่างไกลออกไปหรือไม่เป็นที่สังเกตเพื่อหลีกเลี่ยงความสนใจ หลายชุมชนสามารถพบเห็นได้ในที่ลุ่มชื้นเต็มไปด้วยโคลนตมหรือติดหนองน้ำ ที่มีของเสียจากโรงงานอุตสาหกรรม หรือใกล้กองขยะ สภาพความเป็นอยู่เช่นนี้ทำให้แรงงานข้ามชาติง่ายต่อการได้รับเชื้อโรคระบาดที่เกิดจากยุงเช่น ไข้เลือดออกซึ่งมีอาการไข้สูงและเจ็บปวดในข้อ บ่อยครั้งการอยู่กันอย่างหนาแน่นในครัวเรือนทำให้แรงงานข้ามชาติไวต่อการรับเชื้อโรคที่ติดต่อโดยการสัมผัสสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งวัณโรค ขณะที่ในบางกรณี บ้านเรือนที่รวมกันอยู่นี้มีสภาพเล็กโยกเยกไม่แข็งแรงตามสภาพแวดล้อม ทำให้แรงงานต้องเผชิญกับสภาพแวดล้อมที่ย่ำแย่ การเข้าถึงแหล่งน้ำสะอาดยังเป็นปัญหาที่ยากต่อการแก้ไขด้วยสภาพพื้นที่ที่อยู่ในเขตก่อสร้างและเกษตรกรรม น้ำที่ใช้อาบมีสิ่งปนเปื้อนหรือสารเคมีที่ใช้ปราบศัตรูพืช

ลูกหลานของแรงงานข้ามชาติทุกเพศทุกวัยจะอาศัยกระจายกันอยู่ในชุมชนต่างๆ กฎหมายไทยไม่ได้ให้สัญชาติแก่เด็กที่เกิดจากแรงงานข้ามชาติในประเทศไทยและไม่มีการออกสูติบัตรให้ แต่กฎหมายก็ระบุให้เด็กๆ ของแรงงานข้ามชาติทุกคนได้รับการศึกษา และไม่ปรากฏว่าเกิดอคติต่อลูกแรงงานข้ามชาติเหล่านี้จากโรงเรียน ข้อจำกัดในการศึกษาคือการสื่อสารด้วยภาษาที่แตกต่างทำให้ลูกแรงงานข้ามชาติไม่สามารถเข้าใจหรือพูดภาษาได้เมื่อเข้าเรียน เด็กเหล่านี้จะได้รับการป้องกันสุขภาพบ่อยครั้งผ่านทางโครงการฉีดวัคซีนหรือคลินิกเคลื่อนที่เท่านั้น เมื่อพ่อแม่ไปทำงาน เด็กๆอาจจะติดตามไปด้วยและจบลงด้วยการช่วยพ่อแม่ทำงาน หรือไม่เช่นนั้นเด็กก็จะถูกปล่อยให้อยู่ในบ้านเพียงลำพัง เมื่อเด็กเหล่านี้โตเข้าสู่วัยรุ่นและยังไม่สามารถเรียนจบ จึงเป็นไปได้ที่เด็กจะเข้าสู่ตลาดแรงงานตั้งแต่อายุยังน้อย ทิ้งให้เด็กเหล่านี้อยู่ในข่ายของความเสี่ยงในการถูกละเมิดสิทธิ และเผชิญกับปัญหาด้านสุขภาพรวมถึงการตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์และการติดเชื้อเอชไอวี/เอดส์ต่อไป

ตารางที่ 6 แรงงานข้ามชาติที่ได้รับการขึ้นทะเบียน ปี 2547

แสดงผลตามสัญชาติ อายุ และเพศ

	อายุ	เพศชาย	เพศหญิง	รวม
กัมพูชา	0-11	3,052	2,980	6,032
	12-14	895	922	1,817
	15 และสูงกว่า	122,535	53,157	175,692
	รวม	126,482	57,059	183,541
*ลาว*	0-11	2,388	2,399	4,787
	12-14	991	2,427	3,418
	15 และสูงกว่า	76,720	94,962	171,682
	รวม	80,099	99,788	179,887
*พม่า*	0-11	33,271	29,883	63,154
	12-14	7,277	6,597	13,874
	15 และสูงกว่า	462,210	382,254	844,464
	รวม	502,758	418,734	921,492