อุปสรรคต่อการเข้าถึงบริการสุขภาพที่เหมาะสม
แม้ว่าแรงงานที่จดทะเบียนในประเทศไทยจะถูกรับรองว่าได้รับสิทธิเท่าเทียมและเข้าถึงบริการต่างๆเช่นคนไทยแต่ข้อเท็จจริงปรากฏว่ายังคงมีอุปสรรคใน
แง่สร้างและการปฏิบัติที่ควรพิจารณา ตัวอย่างเช่น แรงงานจดทะเบียนและมีบัตรอนุญาตทำงาน ได้รับการอุดหนุนค่ารักษาสำหรับอาการเจ็บป่วยเบื้องต้น
ทั่วไปเท่าที่คนไทยทั่วไปได้รับ ยกเว้นเพียงไม่ได้รับยาต้านไวรัส ทว่าการที่แรงงานจะได้รับสิทธิประโยชน์ประกันสุขภาพยังคงมีกำแพงกั้นอยู่หลายประการ
ด้วยกัน

เพื่อจะเข้าถึงสิทธิประโยชน์ด้านสุขภาพ แรงงานที่จดทะเบียนต้องรับบริการตามโรงพยาบาลที่ถูกระบุไว้ หากไปใช้บริการที่อื่นจะต้องเสียค่าใช้จ่ายเต็มจำนวน
ซึ่งแพงกว่า มีเพียงแรงงานจำนวนไม่มากที่ทราบสถานบริการสาธารณสุขที่กำหนดไว้ เพราะผู้ให้บริการสุขภาพไม่ได้อธิบายอย่างชัดเจนเป็นภาษาของเขา
ขณะขึ้นทะเบียน ทั้งชื่อโรงพยาบาลยังเขียนเป็นภาษาไทย ยิ่งกว่านั้น สถานที่ทำงานของแรงงานยังเป็นพื้นที่ห่างไกลจากโรงพยาบาล ซึ่งสิ้นเปลืองทั้งเวลา
และเงินค่าเดินทางค่อนข้างมาก ทั้งต้องสูญเสียรายได้ในวันนั้นเพื่อมารับบริการสิทธิสุขภาพ

แรงงานไม่ว่าเป็นแรงงานจดทะเบียนหรือไม่ มีอุปสรรคคือต่างหวาดกลัวจะถูกเจ้าหน้าที่ตำรวจจับกุมหรือคุกคาม นายจ้างยึดบัตรอนุญาตทำงานของแรงงาน
หลายๆราย ส่งผลให้แรงงานที่จดทะเบียนเสี่ยงต่อการถูกจับกุม ส่วนรายที่ไม่ได้จดทะเบียนยอมปล่อยให้อาการสุขภาพทรุดลงดีกว่าต้องไปยังโรงพยาบาลด้วย
เหตุกลัวจะถูกจับ และมีปัญหากับเจ้าหน้าที่สุขภาพเรื่องเสียค่ารักษาแพง ดังนั้น แรงงานจำนวนมากทั้งจดและไม่จดทะเบียนจึงเลือกไปคลินิกเอกชน ซึ่งเสีย
เงินแพงแต่ให้บริการโดย “ไม่ตั้งคำถาม” ส่วนแรงงานบางรายอาจรักษาอาการเจ็บป่วยโดยซื้อยาจากร้านขายยาหรือใช้ยาที่เหลือจากเพื่อนๆ หรือรักษาโดย
วิธีพื้นบ้าน บางรายที่หนักที่สุด แรงงานจะปล่อยอาการไว้ไม่รักษาจนรุนแรงขึ้น ตัวอย่างเช่นแรงงานข้ามชาติทำงานในห้องเย็นที่มหาชัย มีรายงานว่าพบ
ปัญหาโรคทางเดินหายใจสูง ซึ่งถูกทิ้งไว้ ไม่รับการรักษาและลุกลามกลายเป็นวัณโรค

กลุ่มลูกเรือประมงที่ไม่ได้รับการรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ไม่เพียงเกิดอันตรายด้านสุขภาพของตน แต่ยังเป็นอันตรายต่อสุขภาพของคู่ครองในการ
เพิ่มความเสี่ยงต่อการแพร่เชื้อเอชไอวีของคู่ครอง ลูกเรือประมงจำนวนมากเริ่มตระหนักถึงค่านิยมการฝังมุกที่อวัยวะเพศ โดยพวกเขาทราบว่าการฝังมุก
หรือฉีดน้ำมันมะกอกเพื่อขยายขนาดอวัยวะเพศเป็นการเพิ่มการติดโรคทางเพศสัมพันธ์เอชไอวีและปัญหาสุขภาพทางเพศอื่นๆแก่พวกเขาและคู่ครองโดย
ไม่ตั้งใจ เมื่อทิ้งไว้ไม่รักษา การติดเชื้อย่อมก่อให้เกิดปัญหาอวัยวะเพศบกพร่อง

แรงงานเหล่านั้นที่ต้องเผชิญอุปสรรคจากโรงพยาบาลและทัศนคติในแง่ลบของเจ้าหน้าที่ให้บริการ ปัจจัยสองประการนี้ส่งผลให้แรงงานเชื่อว่าตนถูกเลือก
ปฏิบัติและผู้ให้บริการสาธารณสุขให้บริการไม่ดีนัก แม้ว่ามีแรงงานข้ามชาติบางส่วนอาศัยในประเทศไทยหลายปีและสามารถพูดภาษาไทยได้ แต่ยังมีผู้อื่น
อีกมากที่ต้องการล่ามแปลภาษา ซึ่งปัญหาใหญ่ที่สุดคืออุปสรรคด้านภาษาที่ต้องอธิบายอาการแก่แพทย์ ตัวอย่างที่เชียงใหม่ หญิงชาวไทยภูเขา ที่มีปัญหาเกี่ยว
กับมดลูก แต่แพทย์กลับเข้าใจว่ามีอาการปวดท้อง

การเพิ่มการเข้าถึงบริการสุขภาพต่างๆ
เนื่องจากนโยบายและกฎหมายของประเทศไทย ยกเว้นชัดเจนมิให้แรงงานเข้าถึงบริการสุขภาพหรือสิทธิต่างๆ ภาคีฟ้ามิตร ใช้ยุทธศาสตร์ลดความเสี่ยง
ต่อเอชไอวีและปัญหาสุขภาพอื่นๆ หรืออีกนัยหนึ่งเป็น “การเพิ่มการเข้าถึงบริการต่างๆ” ภาคีฟ้ามิตรเพิ่มการเข้าถึงบริการสุขภาพต่างๆ ด้วยยุทธศาสตร์
หลักสองประการด้วยกัน ได้แก่ การช่วยเหลือส่งต่อและการพัฒนาบริการต่างๆแก่แรงงานข้ามชาติที่เป็นมิตร

การช่วยเหลือส่งต่อ
วัตถุประสงค์หลักของยุทธศาสตร์โครงการฟ้ามิตรคือการเพิ่มการเข้าถึงบริการสุขภาพของแรงงาน เรียกง่ายๆ คือการช่วยเหลือส่งต่อสนับสนุนให้แรงงานเอา
อุปสรรคต่างๆ ด้วยแนวทางการรักษาที่เหมาะสม และสร้างความเข้มแข็งแก่เจ้าหน้าที่สาธารณสุข เพื่อให้บริการสุขภาพแก่ทุกคนการช่วยเหลือส่งต่อ รวมถึง
บริการต่างๆได้แก่ การเดินทาง การแปลภาษา การให้คำปรึกษาแบบเพื่อนช่วยเพื่อนและการเจรจาค่าบริการรักษา ฯลฯ อย่างใดอย่างหนึ่งหรือทั้งหมดอันขึ้น
ข้ามชาติและครอบครัวให้เข้าถึงบริการ อยู่กับสถานะการจดทะเบียนของแต่ละบุคคล ศูนย์บริการสุขภาพและอาสาสมัครสาธารณสุขต่างด้าวให้บริการช่วยเหลือ
แรงงานข้ามชาติและครอบครัวให้เข้าถึงบริการสุขภาพสองประการหลักด้วยกัน ได้แก่

ศูนย์บริการสุขภาพ
ศูนย์บริการสุขภาพเป็นจุดศูนย์กลางที่จำเป็นสำหรับแรงงานสามารถเข้าถึงบริการสุขภาพต่างๆได้ง่าย ตัวอย่างเช่น ศูนย์บริการสุขภาพในพื้นที่ท่าเรือ รับลูก
เรือประมงที่ขึ้นจากเรือ เนื่องด้วยลูกเรือประมงจำนวนมากไม่มีบัตรอนุญาตทำงาน จึงลำบากสำหรับพวกเขาที่จะไปจากอู่เรือ ทำให้มีบริการต่างๆที่เป็นประ
โยชน์หรือสามารถช่วยเหลือส่งต่อคนเหล่านี้ทันท่วงที นอกจากนี้ ลูกเรือประมงเข้าถึงยาก เพราะพวกเขาย้ายที่อยู่ จึงจำเป็นต้องมีจุดติดต่อที่แน่นอนในกรณี
เหตุฉุกเฉินต่างๆ อาทิเช่น ลูกเรือประมงที่ขึ้นจากเรือในสภาพเหนื่อยอ่อน เนื่องจากเอชไอวีหรือปัญหาสุขภาพอื่นๆ (ตัวอย่างเช่น ทุพโภชนาการหรือท้องร่วง
เรื้อรัง) และต้องการการช่วยเหลือสุขภาพทันที การอยู่ในพื้นที่ใกล้เคียงยังสำคัญต่อลูกเรือประมงซึ่งมีเวลาอยู่บนฝั่งไม่มากแต่ต้องการการรักษา อาทิเช่น
อาการโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

นอกจากศูนย์บริการสุขภาพทุกแห่งให้การช่วยเหลือส่งต่อด้านสุขภาพ องค์กรภาคีฟ้ามิตรบางแห่งยังให้บริการช่วยเหลือส่งต่อพิเศษอื่นๆ อาทิเช่นศูนย์คุ้ม
ครองสิทธิด้านเอดส์ (CAR) ที่ระยองจัดกิจกรรมวันสุขภาพแม่และเด็กในศูนย์สุขภาพ ขณะที่ศูนย์ของมูลนิธิส่งเสริมโอกาสผู้หญิง (EMPOWER) ที่เชียงใหม่
ให้บริการช่วยเหลือส่งต่อด้านโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์แก่พนักงานบริการเต็มรูปแบบ ศูนย์บริการสุขภาพบางแห่งยังมีกิจกรรมพิเศษ โดยร่วมมือกับ
ผู้ให้บริการสุขภาพ ตัวอย่างเช่น ศูนย์สุขภาพของมูลนิธิรักษ์ไทยที่สมุทรสาครร่วมกับสภากาชาดไทยให้บริการคลินิกทันตกรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ศูนย์
บริการสุขภาพอื่นๆ เช่นที่มูลนิธิศุภนิมิตแห่งประเทศไทยที่จังหวัดระนองและภูเก็ตมีผู้ปฏิบัติงานวิชาชีพชาวพม่า เป็นผู้ให้บริการสุขภาพ เบื้องต้นในคลินิก
ทั้งการรักษากามโรคหรือการให้คำปรึกษาการวางแผนครอบครัวแก่ชุมชนแรงงานพม่า

อาสาสมัครสาธารณสุขต่างด้าว
ในแง่หนึ่ง แรงงานอาชีพต่างๆถูกจำกัดพื้นที่ทำงานหรือแรงงานไม่มีบัตรอนุญาตทำงาน ทำให้ยากต่อการเข้าถึงการช่วยเหลือส่งต่อที่ศูนย์บริการสุขภาพ
เพื่อเข้าถึงกลุ่มคนเหล่านี้ ภาคีฟ้ามิตรจึงพัฒนาเครือข่ายอาสาสมัครแรงงานให้เป็นผู้เชื่อมโยงกับชุมชนแรงงาน ผู้ให้บริการสุขภาพ ในพื้นที่และภาคีฟ้ามิตร
อาสาสมัครเหล่านี้สามารถสื่อสารภาษาเป็นภาษาไทย และได้รับการอบรมเรื่องเอชไอวี ระบบสุขภาพ ตลอดจนมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริม สุขภาพแรงงาน
ข้ามชาติ

อาสาสมัครมีบทบาทสำคัญในการช่วยเหลือส่งต่อตามตามชุมชนและสถานที่ทำงานต่างๆ แรงงานที่ต้องการรับบริการสุขภาพต่างๆจะพบอาสาสมัคร เหล่านี้เป็น
อันดับแรก อาสาสมัครจะส่งเสริมให้แรงงานเข้าถึงบริการสุขภาพ โดยอาสาสมัครจะจัดเตรียมยานพาหนะและอำนวยความสะดวกในการแปลภาษาเท่าที่ เป็น
ไปได้ ส่วนองค์กรที่ดำเนินงานในพื้นที่ทำหน้าที่จัดเตรียมงบประมาณ หากอาสาสมัครขัดข้องหรือไม่สามารถช่วยเหลือโดยตรง อาสาสมัครจะติดต่อประสาน
กับเจ้าหน้าที่ฟ้ามิตรแห่งอื่น ตัวอย่างที่เชียงใหม่ มูลนิธิมูลนิธิเพื่อสุขภาพและการเรียนรู้ของแรงงานกลุ่มชาติพันธุ์ (MAP) มีสายด่วนที่แรงงานข้ามชาติสามารถ
ติดต่ออาสาสมัครหรือเจ้าหน้าที่สนามใกล้เคียง อาสาสมัครต่างๆยังประสานงานจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพเคลื่อนที่ต่างๆในชุมชน

พนักงานสาธารณสุขต่างด้าว
หนึ่งในวัตถุประสงค์หลักของโครงการฟ้ามิตรคือ “สร้างระบบสุขภาพที่เป็นที่พอใจสำหรับ แรงงานข้ามชาติ ให้ได้รับบริการป้องกันและรักษาด้านสุขภาพ
ที่เหมาะสม” เพื่อดำเนินการให้เกิดผลและรูปแบบระบบสุขภาพนำร่องที่เป็น“ เป็นมิตร ” ใน 10 จังหวัด (เชียงใหม่, ชลบุรี, ปัตตานี ภูเก็ต ระนอง ระยอง
สมุทรปราการ สมุทรสาคร สงขลา ตาก) เป้าหมายหลักคือการมุ่งเน้นพัฒนารูปแบบและบูรณาการพนักงานสาธารณสุขต่างด้าว(พสต.) ในโรงพยาบาล รัฐที่ตั้ง
อยู่ในหลายพื้นที่ซึ่งมีประชากรข้ามชาติหนาแน่น เหตุผลเบื้องต้นของการมีพสต.เพื่อประสานงานการแปลทั้งการบริการทั่วไปและการให้คำปรึกษา
ที่โรงพยาบาล เพื่อลดอุปสรรคในการสื่อสารต่างๆระหว่างเจ้าหน้าที่สุขภาพและแรงงาน ทั้งยังช่วยปรับปรุงคุณภาพบริการต่างๆแก่แรงงานและเพิ่มความไว้ใจ
ต่อโรงพยาบาลรัฐ ซึ่งในอีกแง่หนึ่งจะส่งผลให้แรงงานมาใช้บริการสุขภาพต่างๆยิ่งขึ้น

ภาคีฟ้ามิตรพัฒนาพนักงานสาธารณสุขต่างด้าว โดยสนับสนุนการจ้างงานและฝึกอบรมคนกลุ่มนี้ผ่านความร่วมมือขององค์การแพธกรมสนับสนุนบริการสุข
ภาพ กระทรวงสาธารณสุข และภาคีฟ้ามิตรที่ดำเนินการ ฟ้ามิตรพัฒนาเครื่องมืออบรมสำหรับพสต.และบุคลากรด้านสุขภาพทั้งพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมใน
ปัจจุบัน โดยมุ่งเน้นการเตรียมพสต.ให้เป็นผู้ให้คำปรึกษาเอชไอวี ฝากครรภ์วัณโรคและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เช่นเดียวกับการให้บริการเยี่ยมบ้าน
และการช่วยเหลือส่งต่อบริการสุขภาพที่เข้มข้นขึ้น

เพื่อขจัดความคลุมเครือในการใช้บุคลากรที่เป็นแรงงาน ในระยะแรก โครงการฟ้ามิตรว่าจ้างพสต.โดยทดลองให้เป็น “อาสาสมัคร” ด้วยงบประมาณของโครง
การและสนับสนุนออกใบอนุญาตให้ โรงพยาบาลในพื้นที่เริ่มใช้พสต.เป็นล่ามแปลภาษาในวันที่มีคลินิกฝากครรภ์ หรือบริการฉุกเฉิน การให้คำปรึกษาแก่
หญิงตั้งครรภ์ในคลินิกผดุงครรภ์ยิ่งเน้นย้ำบทบาทที่จำเป็นของพสต. เพราะทำให้แรงงานฯมาใช้บริการสูง ทั้งยังสำคัญอย่างยิ่งต่อแรงงานที่ต้องการตรวจ เอช
ไอวีเป็นพิเศษ ภาคีฟ้ามิตรจึงคาดหวังว่าท้ายที่สุดจะได้เห็นพสต.เหล่านี้สามารถให้คำปรึกษาโดยตรงแก่แรงงานที่มาใช้บริการโรงพยาบาลรัฐเพื่อตรวจเลือด
โดยสมัครใจ วัณโรคและอาการอื่นๆที่เกี่ยวข้องกับเอชไอวี นอกเหนือจากคลินิกฝากครรภ์

โรงพยาบาลนำร่องในโครงการฟ้ามิตรทั้ง 10 จังหวัดมีพนักงานสาธารณสุขต่างด้าวดำเนินการในหลายพื้นที่ ยกตัวอย่างเช่นที่ชลบุรีและตากมีจำนวนแรงงาน
ข้ามชาติมาใช้บริการมากเป็นที่น่าสังเกต โรงพยาบาลคลองใหญ่ จังหวัดตราดได้จ้างพสต.โดยใช้งบประมาณของตนเอง ซึ่งที่นั่นคำพูดปากต่อปากได้แพร่
กระจายอย่างรวดเร็วในชุมชนแรงงาน เป็นผลให้แรงงานกัมพูชาที่ต้องการมารับบริการจำนวนมาก

แม้ว่าโรงพยาบาลที่มีการใช้บริการของพสต. แสดงให้เห็นการใช้บริการเพิ่มขึ้นและความพึงพอใจของแรงงานต่อการให้บริการของพสต.ทว่ายังจะต้อง พัฒนา
ระบบให้เต็มรูปแบบและมีความยั่งยืน ได้แก่